Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) lớp là người chịu trách nhiệm thực hiện mọi quyết định quản lý của Hiệu trưởng đối với lớp và các thành viên trong lớp. GVCN lớp là người vạch kế hoạch, tổ chức cho lớp mình thực hiện các chủ đề theo kế hoạch và theo dõi, đánh giá việc thực hiện của các học sinh. GVCN lớp phải biết phối hợp với các GV bộ môn, chỉ huy quản lý học sinh trong lớp học tập, lao động, công tác. Giáo viên chủ nhiệm cũng là người phối hợp với các tổ chức, đoàn thể trong trường, trong đó quan hệ nhiều ở cấp THPT là Đoàn thanh niên, hội Cha mẹ HS để làm tốt công tác dạy- học, giáo dục HS trong lớp phụ trách. Để đảm bảo được nhiệm vụ trồng người thì mỗi giáo viên phải có nhiệm vụ giáo dục nên những con người có đức, có tài trong xã hội. Bởi thế không chỉ cung cấp cho học sinh những kiến thức về tự nhiên, xã hội mà còn phải hình thành cho các em ý thức tự chủ, tinh thần trách nhiệm ngay từ khi còn nhỏ. Vậy một giáo viên chủ nhiệm cần có những kỹ năng quan trọng để hoàn thành tốt nhiệm vụ trồng người.

          1. Tổ chức lớp học tự quản

          - Sau khi nhận nhiệm vụ chủ nhiệm, GVCN sẽ nghiên cứu hồ  sơ HS. Căn cứ học bạ, phiếu khảo sát..sẽ lựa chọn, sắp xếp, thành lập các tổ, nhóm, các cá nhân có khả năng, tố chất giữ chức vụ cán bộ lớp lâm thời.

          - Ngay từ ngày đầu tiên tập trung HS, GVCN sẽ cho các em tự giác xung phong nhận các nhiệm vụ trong ban cán sự lớp, nếu các em rụt rè chưa mạnh dạn nhận nhiệm vụ, GVCN sẽ đề xuất danh sách đã dự kiến và tổ chức cho lớp biểu quyết. Trong 2 tuần học đầu tiên sẽ kiện toàn bộ máy Ban cán sự lớp. Khi lựa chọn cán sự lớp, GVCN đã lưu ý những học sinh thỏa mãn các yêu cầu:

+ Có học lực từ loại khá trở lên, có tư cách đạo đức tốt.

+ Nhiệt tình, tích cực tham gia vào các hoạt động tập thể.

+ Có năng khiếu văn nghệ, thể dục, thể thao…

+ Biết quản lí tập thể.

+ Có tinh thần gương mẫu, được đa số học sinh bầu chọn.

- Hoạt động tự quản:

+ Lớp trưởng hoặc Bí thư thường xuyên cập nhật các thông tin của nhà trường qua các nhóm, công văn để kịp thời triển khai trên nhóm lớp và có kế hoạch thực hiện nhiệm vụ.

+ Lớp phó học tập thường xuyên tổng hợp các nhiệm vụ học tập để thông báo trên nhóm lớp để tránh quên nhiệm vụ học tập.

+ Hoạt động truy bài hàng ngày: các tổ trưởng chịu trách nhiệm giúp đỡ các thành viên cùng rà soát các nhiệm vụ học tập của buổi học hôm đó. Nếu còn thành viên chưa hoàn thành sẽ cùng nhau hướng dẫn bạn hoàn thành nhiệm vụ.

+ Lớp phó lao động: cập nhật kế hoạch lao động thường xuyên, phân công trực nhật lớp với các bàn trực nhật, chăm sóc vườn cây tự quản với các bạn còn vi phạm nội quy.

+ Lớp có sổ theo dõi được thiết kế theo các nội dung đảm bảo tuân thủ nội quy nhà trường, hướng dẫn giảm trừ lỗi với học sinh. Kết quả một tuần học sẽ được tổng hợp từ tổ trưởng, nhóm giám sát kiểm tra là Bí thư và lớp trưởng, GVCN kiểm tra sau cùng và nêu ra trong tiết sinh hoạt cuối tuần, nếu có phản hồi từ lớp sẽ kiểm tra lại từ thực tế để điều chỉnh.

+ Tiết sinh hoạt lớp: GVCN phải tập cho lớp việc đánh giá, xếp thi đua trước. Sau đó, GVCN cho các em cán bộ lớp luân phiên các tuần lên báo cáo trước lớp về những điểm tốt, chưa tốt, cần điều chỉnh để cả lớp cùng nắm được. Đồng thời đọc từng bạn trong lớp về tích cực và hạn chế. GVCN giám sát kết quả, ghi sổ theo dõi riêng, kịp thời khen và nhắc nhở những HS còn thực hiện chưa tốt, sau đó củng cố lại ưu và nhược điểm và nhấn mạnh kế hoạch tuần tiếp theo. Cán bộ lớp tiếp tục điều hành lớp thực hiện các hoạt động theo chủ đề đã được phân công.

- Để ban cán sự lớp hoạt động hiệu quả, GVCN thường xuyên động viên, hướng dẫn và khen ngợi ban cán sự lớp. Luôn đồng hành cùng các em xem khó khăn của các em là gì để kịp thời chỉ dẫn. Luôn lắng nghe những ý kiến đề xuất, sáng kiến hay của các em để kịp thời bổ sung.

- Lớp xây dựng tiêu chí thi đua cụ thể: cán bộ lớp đề xuất, GVCN chỉnh sửa, hoàn thiện và cho lớp thống nhất với các tiêu chí, lấy ý kiến phụ huynh và ban hành thực hiện.

          2. Tạo môi trường đoàn kết, yêu thương như một “gia đình” nhỏ

          - Chia đều công việc cho tất cả mọi học sinh, không có sự phân biệt giữa các học sinh.

          - Hoạt động nào cần huy động sự góp sức của tập thể, động viên khích lệ các HS tham gia.

          - Các buổi sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ: tổ chức các cuộc thi hoặc trò chơi nho nhỏ theo các chủ đề của nhà trường

- Tổ chức các buổi tham quan, trải nghiệm ngoài nhà trường.

          - Tổ chức các hoạt động thăm hỏi khi học sinh ốm, hay gia đình có đám hiếu, đặc biệt gia đình các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn các dịp đầu năm học, Tết Nguyên Đán. Ngoài ra, GVCN còn quan tâm đến những khó khăn của HS:

+ Mỗi HS đến trường với những hoàn cảnh và điều kiện khác nhau cả về vật chất lẫn tinh thần. Những điều kiện đó ảnh hưởng rất lớn đến quá trình học tập và rèn luyện đạo đức của các em trên lớp. Vì vậy, quan tâm đến những khó khăn của HS là việc làm vô cùng cần thiết.

+ GV nên tìm hiểu kĩ về hoàn cảnh của từng học sinh và đặc biệt chú ý đến những HS có hoàn cảnh khó khăn và thiếu thốn tình cảm do cha hoặc mẹ mất sớm, cha mẹ li hôn, gia đình bất hòa, cha mẹ thiếu sự quan tâm. Những HS có hoàn cảnh này thường dễ có thái độ sống chưa phù hợp cần uốn nắn; GV lúc này không chỉ đóng vai trò là người thầy mà còn là người bạn gần gũi, thân thiện, được HS tin tưởng tâm sự, sẻ chia những khó khăn, vướng mắc của mình. GV cần lắng nghe và gợi ý, định hướng cho HS giải quyết những khó khăn của mình. Nếu mỗi GV gần gũi và tạo được sự tin tưởng ở học trò thì chắc chắn sẽ có ít hơn trường hợp vì giận gia đình, vì đổ vỡ trong chuyện tình cảm mà tìm đến những cái chết thương tâm.

+ GV liên hệ, trao đổi qua điện thoại hoặc tìm đến gia đình những HS có hoàn cảnh khó khăn để hiểu và có sự cảm thông đối với các em. GV có thể thông qua trước lớp việc miễn lao động, đối với những HS thể chất yếu. Cuối mỗi học kì, GV gợi ý lớp trích quỹ để khen thưởng, động viên những HS vượt khó vươn lên trong học tập.

Giáo viên và học sinh thăm hỏi gia đình chính sách

          3. Khen thưởng, khích lệ kịp thời

          - Sau mỗi tuần học, kì học, năm học: thường xuyên tuyên dương, khen thưởng những học sinh có thành tích, đóng góp tích cực cho tập thể lớp.

          - Tập thể lớp sẽ được khen thưởng khi xếp loại từ thứ nhất đến thứ ba trong khối.

          - Hàng tuần, sau khi tổng kết tuần, lớp đều bình chọn 1 học sinh xuất sắc nhất để trao thưởng kịp thời.

          - Thường xuyên khen ngợi, động viên trước và sau khi HS tham gia các cuộc thi và các hoạt động nào đó để các em vững tin và có tinh thần trách nhiệm, cố gắng vươn lên.

Học sinh tham gia Hoạt động trải nghiệm 

         4. Phát hiện, bồi dưỡng, hướng dẫn HS phát huy năng lực, sở trường

          Mỗi HS đều có những năng khiếu tiềm ẩn về bộ môn trong học tập hoặc các hoạt động thể thao, văn nghệ, diễn kịch, hùng biện…GVCN sẽ là người quan sát và phát hiện được những sở trường đó của HS để động viên, hướng dẫn và định hướng các em phát triển đúng đắn sở trường đó. Qua nghiên cứu hồ sơ HS đầu năm, GVCN sẽ tập hợp thành các nhóm năng khiếu để có những hướng phát huy năng lực, sở trường của các em.

Học sinh tuyên thệ trong Hội khoẻ Phù Đổng tỉnh Lạng Sơn năm 2024

Học sinh thăm gia Hội khoẻ Phù Đổng tỉnh Lạng Sơn năm 2024

          5. Tăng cường sự liên lạc, thông tin phối hợp với gia đình HS và các tổ chức trong trường để thực hiện tốt các hoạt động giáo dục HS (Đoàn thanh niên; Ban an ninh, Ban LĐVS…)

- Trong ngày: khi có thông báo liên quan đến HS hoặc những hoạt động của HS tại trường, ngoài trường… GVCN sẽ gửi tin nhắn qua hệ thống Zalo nhóm lớp, nhóm phụ huynh lớp để HS và phụ huynh nắm bắt kịp thời.

- Định kì hàng tuần: GVCN gửi tin nhắn sơ kết sau một tuần học qua hệ thống VN.Edu đến phụ huynh để thống kê những mặt tích cực, hạn chế của lớp, hướng khắc phục và triển khai kế hoạch tuần học tiếp theo.

          6. Thường xuyên ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong công tác quản lí HS

- Thông qua các nhóm Zalo, facebook để theo dõi, quản lí HS về học tập và tư tưởng, tâm lí các em. Thông qua các tin nhắn: luôn nhắc nhở, động viên, khích lệ các em kịp thời nhằm theo sát các hoạt động của HS.

- Sử dụng các trang mạng xã hội để chia sẻ, lan tỏa những thông tin tích cực có ý nghĩa để giáo dục HS.

- Lập các biểu trực tuyến để cập nhật các thông tin khi cần thiết, hướng dẫn HS truy cập, cung cấp thông tin theo yêu cầu.

- Thường xuyên cập nhật các thông tin đầy đủ vào Sổ chủ nhiệm trên hệ thống VN.Edu.

          7. Xử lí HS vi phạm nội quy theo nhiều hình thức, phù hợp với đối tượng HS

Trong quá trình thực hiện nội quy HS không tránh khỏi những vi phạm từ lỗi thông thường đến lỗi nặng. GVCN xem xét từng trường hợp, tình huống vi phạm của HS để tìm ra giải pháp khắc phục kịp thời. Mỗi HS mắc lỗi đều là những HS cần được giúp đỡ, hỗ trợ. Bởi đa số các em vi phạm đều không chủ ý hay cố tình mà đôi khi do lí do khách quan đem lại. Vì vậy, GVCN cần nhìn nhận đúng về ý thức của HS trong việc vi phạm để từ đó lựa chọn hình thức xử lí phù hợp. Mỗi em một đặc điểm, một tính cách khác nhau. Do vậy khi xử lí, GVCN đã căn cứ vào từng đối tượng để áp dụng các biện pháp sau:

- Lắng nghe, tư vấn, định hướng

- Kể cho HS nghe những câu chuyện mang tính giáo dục

- Lao động: chăm sóc cây xanh tại khu tự quản của lớp

- Đọc sách tại Thư viện trường…

Giáo dục đạo đức và kĩ năng sống cho học sinh THPT là rất cần thiết và giáo viên chủ nhiệm lớp giữ một vai trò trò rất quan trọng. Việc áp dụng kỉ luật tích cực càng đòi hỏi người giáo viên sự khéo léo, linh hoạt. Giáo viên chủ nhiệm phải luôn coi học sinh như chính con em của mình mà dành thời gian, tình cảm quan tâm, uốn nắn theo cả một quá trình. Người giáo viên chủ nhiệm có vai trò như người "giữ lửa và truyền lửa" trong một tập thể lớp, khơi nguồn, vun đắp và giúp cho những ước mơ của học trò được tỏa sáng./.