KHÁI QUÁT VỀ CÔNG VIÊN ĐỊA CHẤT LẠNG SƠN

Công viên địa chất (CVĐC) Lạng Sơn được thành lập ngày 16/12/2021 theo Quyết định số 2424/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn. Địa giới được xác định tại Quyết định số 1076/QĐ-UBND ngày 12/7/2023 của Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn bao gồm phạm vi hành chính của 6 huyện/thành phố: Bắc Sơn, Chi Lăng, Hữu Lũng, Lộc Bình, Văn Quan, thành phố Lạng Sơn và một phần huyện Bình Gia, một phần huyện Cao Lộc với tổng diện tích 4.842,58 km2, dân số khoảng 627.000 người, tương ứng chiếm khoảng 58% diện tích và 78% dân số toàn tỉnh. 

Trải qua hàng nghìn năm phát triển, quần cư vùng CVĐC Lạng Sơn đã được hình thành hệ thống các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh nổi tiếng, có giá trị lớn về lịch sử, văn hóa, khảo cổ, địa chất, đa dạng sinh học...

CVĐC Lạng Sơn nằm chủ yếu trong Cánh cung Bắc Sơn là một khối núi đá vôi lớn, trong địa phận hai tỉnh Lạng Sơn và Bắc Giang. Khối núi này chạy theo hướng Đông Bắc - Tây Nam, dọc hữu ngạn tức dọc bờ phải sông Thương, từ huyện Văn Quan và Bắc Sơn ở phía Bắc, qua huyện Hữu Lũng và Chi Lăng phía Nam của tỉnh Lạng Sơn, trải dài tới huyện Yên Thế xuống tới phía Bắc thị trấn Kép của huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang. Cánh cung Bắc Sơn là nơi có nhiều hang động lớn bậc nhất của Việt Nam, hệ thống các hang động nơi đây rất đa dạng và đồ sộ, hùng vỹ; các hang phát triển chủ yếu theo chiều nằm ngang; hệ thống thạch nhũ trong hang đa dạng, đẹp mắt, đa phần còn được bảo tồn tốt... Hệ thống các trũng hoặc thung lũng giữa núi, đa phần chưa liên thông với nhau, còn phân cách nhau bởi các cụm đỉnh dạng chóp nón khá cân đối và các quèn, yên ngựa nối đỉnh nên có thể tạo nên các hồ nước tự nhiên ở lưng chừng núi. Những đặc điểm này cho thấy địa hình, cảnh quan karst ở Khối đá vôi Bắc Sơn chủ yếu đang ở giai đoạn trưởng thành. Chỉ dọc theo một số đứt gãy lớn mới hình thành nên các tháp karst tách rời nhau trong khi các trũng/thung lũng giữa chúng liên thông với nhau tạo nên các cánh đồng karst khá rộng và kéo dài. Đặc điểm này khá khác biệt so với các cảnh quan karst ở Cao Bằng (nổi bật là các tháp karst tách rời nhau nổi cao trên các cánh đồng karst đã liên thông hết, đặc trưng cho cảnh quan karst trưởng thành và già, một số tháp chỉ còn là các chỏm sót, tàn dư), hoặc Đồng Văn (nổi bật là karst dạng dãy, còn đang ở giai đoạn trẻ)...

Công viên địa chất Lạng Sơn hướng tới mục tiêu xây dựng và phát triển theo đúng tôn chỉ, mục đích của UNESCO về Công viên địa chất, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội theo hướng phát triển bền vững, bảo đảm kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển xã hội, bảo vệ môi trường, bảo tồn, tôn vinh giá trị di sản văn hóa của tỉnh. Đồng thời, hướng tới được công nhận danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO, góp phần tạo bước đột phá cho công cuộc hội nhập kinh tế quốc tế, kết nối Lạng Sơn với các đối tác trong Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO, đóng góp thiết thực cho các mục tiêu phát triển bao chùm, bền vững.

Công viên địa chất Lạng Sơn đã xác định những giá trị độc đáo, tiêu biểu, nổi bật có thể đóng góp, bổ sung quan trọng vào chương trình bảo tồn và phát huy hệ giá trị của Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu. Ở đây chứa đựng những bằng chứng quan trọng được ví như cánh cửa sổ để chúng ta nhìn trở về lịch sử hình thành lớp vỏ trái đất, chứng minh sự tiến hoá, biến đổi liên tục của sự sống trên trái đất cho đến ngày nay. Yếu tố quan trọng nữa là những giá trị di sản văn hóa tiêu biểu của Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu (Đạo Mẫu) và Thực hành Then là 2 di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại đã được UNESCO ghi danh lần lượt vào năm 2016 và 2019, các lễ hội, phong tục tập quán đặc sắc của các tộc người thiểu số. Ngoài ra ở đây có dạng địa hình carst (Các-xtơ) độc đáo mà quá trình ăn mòn, xâm thực và phong hoá sinh hoá học vẫn liên tục diễn ra, đây là nguyên nhân tạo nên hệ thống hang động đá vôi phong phú, hệ thống hang động đa dạng về kích cỡ, dạng địa hình độc đáo; hệ sinh thái đa dạng với nhiều loài động thực vật phong phú, trong đó có những loài đặc hữu, có tên trong danh mục nguy cấp cần được bảo tồn gen ở Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Châu Á (hoàng đàn, hươu xạ, cá cóc, các loài linh trưởng như voọc đen má trắng, vượn đen...).

Với những giá trị đó, tỉnh Lạng Sơn đã hoạch định các chính sách, giải pháp xây dựng và phát triển Công viên địa chất Lạng Sơn trong đó tiến hành xây dựng hình ảnh nhận diện, xác định các tuyến, điểm tham quan, khoanh vùng bảo tồn giá trị thiên nhiên và văn hóa; đầu tư xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng; triển khai các chương trình tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu các giá trị di sản văn hóa, di sản địa chất, đa dạng sinh học, tiềm năng thế mạnh vùng Công viên địa chất Lạng Sơn rộng rãi ở trong nước và quốc tế; đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn, phát huy giá trị công viên địa chất; đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng Công viên địa chất Lạng Sơn; tích cực hội nhập, hợp tác quốc tế, tham gia các hoạt động của Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO; triển khai các hoạt động nghiên cứu, tôn tạo, bảo tồn, phục dựng giá trị di sản văn hóa, cải tạo cảnh quan môi trường, bảo vệ hệ sinh thái,...

Kể từ khi thành lập đến nay, Công viên địa chất Lạng Sơn đã và đang thể hiện vai trò quan trọng của mình, có đóng góp tích cực trong việc quản lý, bảo tồn và phát huy tổng thể các giá trị di sản địa chất, di sản văn hóa, di sản thiên nhiên của tỉnh, hướng đến đáp ứng các tiêu chí, điều kiện của UNESCO về Công viên địa chất toàn cầu và hướng đến xây dựng, hoàn thiện hồ sơ đệ trình UNESCO xem xét công nhận Công viên địa chất Lạng Sơn là Công viên địa chất toàn cầu trong thời gian tới.

* Một số hình ảnh về CVĐC tại trường THPT Hoàng Văn Thụ